آن قوانينى است كه در يك زمان خيلى بيشتر از آن وضع شده . حالا ما اگر در طبيعت يك قدرى كلىتر نگاه كنيم به همان قوانين منظمى بر مىخوريم كه موجودى را قابل بقا مىكند ، يك موجود ديگر را محكوم به نيستى مىكند . من اينجا نمىخواهم درباره اين قوانين از نظر علمى بحث كنم ولى براى بشر خيلى خودخواهى است كه خودش را ذى شعور بداند و تعيين كنندهء اين قوانين را بدون شعور بداند ، اين ناشى از خودخواهى صرف است ، يعنى بشر فكر كند خودش كه يك مصنوع مخلوق است شعور دارد ولى هيچ چيز ديگر شعور ندارد . استاد : بيان ايشان دو سه قسمت بود . يك قسمت راجع به اينكه ممكن است كسى بگويد در كنار اين نظامى كه شما نشان مىدهيد كه از تدبير حكايت مىكند ، يك بىنظاميهايى هم در عالم هست ، نقصهايى هم در عالم هست . بنابراين ، اين به آن در . اگر يك نظامهايى هست ، يك بىنظمىهايى هم در كار عالم وجود دارد كه اينها را هم ما - اگر ميل داشته باشيد - به صورت اشكالات بعدا طرح مىكنيم . مطلب ديگرى بود كه ايشان اشاره كردند ، ما بعد در نظر داريم مفصلا عرض كنيم . فرضيهء داروين را كه در دنيا پيدا شد ضربهء بزرگى بر استدلال نظام خلقت تلقى كردند ، گفتند كه با همين قوانين انتخاب طبيعى داروين ( كه موجودات مخصوصا ذى حيات‌ها از ناقص و كوچك شروع كردند ، بعد آمدند جلو ) و آن چهار اصلى كه او ذكر كرده - كه هر چهار تا ناشى از علت فاعلى است ، هيچ كدام با علت غايى ارتباط ندارد - مىشود نظام موجودات زنده را توجيه كرد بدون اينكه به فرض تدبير احتياجى باشد ، براى اينكه همان موضوع انتخاب اصلح مىگويد فرض كنيد صدها هزار از يك موجود پيدا مىشود ، آنهايى كه وجودشان متناسب با بقا نيست از ميان مىروند ، تصادفا آن يكى كه در ميان هزار تا ، ده هزار تا ، صد هزار تا وجودش متناسب با بقاست ، باقى مىماند ، بعد هم به حكم قانون وراثت با همان خاصيتش به نسل بعد منتقل مىشود . نسل بعد باز صدها هزار ، ميليونها پيدا مىشوند . باز آنهايى كه متناسب نيستند از ميان مىروند ، انتخاب اصلح ، انتخاب طبيعى صورت مىگيرد بدون اينكه شعورى در كار باشد . نتيجه‌اش اين است كه نظام به وجود مىآيد بدون شعور كه اين البته حرفى است ، حرف مهمى هم هست . بحث مىكنيم كه خير اين جور نيست ، كافى نيست . نه اينكه بخواهيم بحث كنيم كه آيا حرف داروين درست است يا درست نيست ، بحث اين است كه قوانين تكاملى كه داروين بيان كرده است مؤيد برهان علت